Menu

Facebook
Facebook


Jak przyspieszyć PC? SSD!

Rozwój technologii nie zawsze idzie równo w każdej dziedzinie, a jeśli już tak się stanie nie wszystko jest dostępne w przystępnej cenie. Wiele komputerów czy laptopów stanęło przy granicy wydajności. Niektórzy później, niektórzy wcześniej to odczuli. Najszybciej dostrzegają to tzw. PowerUsers, którzy wykorzystują swoje komputery ponad przeciętnie sprzętowo oraz programowo, nie mam tu na myśli programistów czy administratorów. Dlaczego z ich wiedzy i doświadczenia nie mieliby korzystać inni użytkownicy? W konfiguracji komputera często były - zdarza się że nadal są - pomijane magazyny danych (poza ich pojemnością). Procesor, pamięć RAM, karta graficzna - to taki standard - ale i tu nieco wszystko przystanęło. Co się dzieje gdy w tej konfiguracji znajduje się dysk twardy - HDD (Hard Disk Drive: mechaniczny, magnetyczny, dysk talerzowy)?

Przykład. Posiadając całkiem dobrej konfiguracji komputer i konwertując pliki audio (aplikacja musi być napisana na wielordzeniowe i wielowątkowe procesory) przy wykorzystaniu dostępnych rdzeni oraz wątków CPU możemy dostrzec że procesor nie jest obciążony w 100%! Nie wspomnę już o drzemiących potencjałach w kartach graficznych, które mogą wspomóc obliczenia wykorzystując jedną z opcji m.in. CUDA, OpenCL, DirectCompute. Dlaczego? Ponieważ dane zapisane na dysku twardym muszą zostać odczytane (dekodowanie) oraz zapisane (kodowanie) i to prawie w tym samym czasie, a dysk twardy nie radzi sobie z tym mimo buforu! Może to przykład dla niektórych mało obrazowy, jeśli tak to zainteresuje Was na pewno uruchomienie komputera w kilkanaście sekund, a nie w kilka minut bez uśpienia i hibernacji (znacznie skraca się również uruchamianie programów, operacje na plikach oraz wczytywanie gier).

Aby to zrozumieć przypomnijmy sobie budowę dysku twardego (magnetycznego), którego działanie (odczyt) można przyrównać do gramofonu gdzie igła fonograficzna zamontowana na ramieniu porusza się w rowku by odtwarzać muzykę. Podobnie jest z dyskami. Jest talerz, jest w tym wypadku głowica odczytująco-zapisująca (niedotykająca powierzchni, ale również poruszająca się wg rowków w których znajdują się dane). Problem stanowi nie tyle wirujący dysk co głowica. Chodź jest bardzo szybka czasami nie nadąża z ilością danych, które musi odczytać i zapisać, nie wielką różnicę osiągnięto zwiększając prędkość obrotową talerzy (i te współcześnie obracają się z prędkością 5.400, 7.200 rzadziej spotykane 10.000 i 15.000 obrotów na minutę).

np. dysk twardy WD WD6001FZWX Black 6TB 3,5” z talerzami wirującymi 7.200 RPM w warunkach niemal idealnych uzyskuje jedynie odczyt 228 MB/s i zapis 249 MB/s, te parametry są naprawdę wyśrubowane, często gdy nie przyłożymy się do wyboru HDD możemy liczyć na około 100 MB/s odczytu i zapisu.

 

Standardy i transfery
• Dysk HDD z interface SATA2 100-250 MB/s (specyfikacja zakłada do 300 MB/s) - 2,5 / 3,5”,
• Dysk HDD z interface SATA3 100-250 MB/s (specyfikacja zakłada do 600 MB/s) - 2,5 / 3,5”,
• Dysk SSD z interface SATA do 150 MB/s - 2,5 / 3,5”,
• Dysk SSD z interface SATA2 do 300 MB/s - 2,5 / 3,5”,
• Dysk SSD z interface SATA3 do 550 MB/s (specyfikacja zakłada do 600 MB/s) - 2,5 / 3,5”,
• Dysk SSD z interface mSATA2 do 300 MB/s - 1,8” / Apple,
• Dysk SSD z interface mSATA3 do 550 MB/s (specyfikacja zakłada do 600 MB/s) - 1,8” / Apple,
• Dysk SSD z interface M.2 / SATA2 do 300 MB/s,
• Dysk SSD z interface M.2 / SATA3 do 600 MB/s,
• Dysk SSD z interface M.2 / PCIe 2.0 x2 do 1 GB/s (1000 MB/s),
• Dysk SSD z interface M.2 / PCIe 2.0 x4 do 2 GB/s (2000 MB/s),
• Dysk SSD z interface M.2 / PCIe 3.0 x4 do 4 GB/s (4000 MB/s),
• Dysk SSD z interface M.2 / PCIe 3.0 x8 do 6,7 GB/s (6000 MB/s),
• Dysk SSD z interface M.2 / PCIe 3.0 x16 do 10 GB/s (10000 MB/s),
np. RAM dysk w zależności od konfiguracji, typu kości może zaoferować transfer do 9 GB/s.

RAM dysk polega na zarezerwowaniu w pamięci RAM danej ilości pamięci oraz jej udostępnienia w formie wirtualnego nośnika danych np. dysku. Zarezerwowana pamięć będzie niedostępna dla systemu bądź innych aplikacji. W przypadku RAM dysku niewielu użytkowników ma „luźne” gigabajty pamięci RAM, należy również pamiętać że wyłączając komputer dane bezpowrotnie znikają. Niektóre z aplikacji służących do tworzenia RAM dysków oferują automatyczne zapisywanie danych na dysku HDD lub SSD przy wyłączaniu komputera oraz ich kopiowanie do RAM dysku po uruchomieniu komputera.

Już w 2017 roku pojawić się ma PCIe 4.0, ale prace na tym nie poprzestają będzie PCIe 5.0.
• PCIe 4.0 przepustowość dla x1 1.969 GB/s, x2 7.877 GB/s, x4 15.754 GB/s, x16 31.508 GB/s
• PCIe 5.0 przepustowość dla x1 3.9 lub 3.08 GB/s, x2 15.8 lub 12.3 GB/s, x4 31.5 lub 24.6 GB/s, x16 63.0 lub 49.2 GB/s!

Odczyt małych plików z pamięci flash np. w pendrve od dawna deklasowały dyski twarde stąd w Windowsie funkcja Ready Boost, za pomocą której na pendrive zapisywane były niewielkie pliki startowe systemu, które podczas uruchamiania systemu odczytywane z pamięci flash odciążały dyski twarde (w przypadku gdy system zainstalowany jest na SSD to jest już zbędna funkcja, wręcz spowalniająca uruchomienie Windowsa).


 

Czym zatem jest ten wspaniały dysk SSD (Solid State Disk)?
To dysk półprzewodnikowy bez ruchomych elementów (Solid State), któremu niestraszne wstrząsy czy nawet upadki, których dyski twarde zwyczajnie mogą nie przeżyć, szczególnie podczas ich pracy. Dane zapisywane są w komórkach / celach, które utrzymują je nawet po wyłączeniu systemu. Brak ruchomych elementów wpłynął również dobrze na zużycie energii co cieszy szczególnie posiadaczy komputerów przenośnych. SDD znacznie mniej się nagrzewa w czasie pracy, która jest niesłyszalna. Nie ma róży bez kolców. Dopiero w następnych latach dyski SSD staną się opłacalne w stosunku do HDD. Konkurencją już są, tylko czasami ceny skutecznie studzą zapał konsumentów.

 

Anatomia SSD
Zbudowane z czipów pamięci nieulotnej NAND flash, pamięci ulotnej DDR służącej za bufor oraz kontrolera i oprogramowania które zarządza pamięcią. Te wszystkie elementy znajdują się na PCB (Printed Circuit Board) czyli na płytce laminatu z obwodami drukowanymi, potocznie na płytce drukowanej.

 

Co to jest NAND flash?
Pamięć NAND flash jest zbudowana z wielu komórek, które posiadają bity, a te bity są albo włączane lub wyłączane za pomocą ładunku elektrycznego. Liczba bitów w tych komórkach określają również nazewnictwo komórek pamięci NAND flash, na przykład pojedyncze poziomie komórki (SLC) flash zawiera jeden bit w każdej komórce.

Powodem dostępności komórek SLC w dyskach o mniejszej pojemności jest fizyka. Przecież musi to zajmować wcześniej określone przez standard powierzchnie. Pamięć NAND flash umiejscowiona jest na płytce drukowanej (PCB), na której musi znaleźć się miejsce również na kontroler i pamięć DDR. MLC podwaja ilość bitów przypadających na komórkę, a TLC je potraja, otwierając się wyższe pojemności SSD.

Istnieją ważne powody, dla których produkuje się pamięć flash w technice jednego bitu na komórkę. SLC jest bowiem najszybsza, najbardziej trwała, ale wadą jest koszt oraz niedostępność większych pojemności SSD. Dlatego SLC jest pożądana przez przedsiębiorstwa gdyż można go bez obaw intensywnie wykorzystywać.

Komórki MLC i TLC w porównaniu do SLC, są tańsze w produkcji, dostępne w większych pojemnościach, kosztem krótszej żywotności i wolniejszych prędkościach odczytu oraz zapisu. MLC i TLC ze względu na wyżej wymienione cechy są dobrym rozwiązaniem dla komputerów konsumenckich.

 

SLC (Single Level Cell)
Jest najdokładniejszym typem komórek podczas odczytu i zapisu, posiada także najdłuższy cykl życia szacowany na między 90.000 a 100.000, może pracować w szerszym zakresie temperatur, idealny do serwerów.

 

eMLC (Enterprise Multi Level Cell)
eMLC jest odmianą pamięci MLC zoptymalizowaną dla sektora przedsiębiorstw, ma lepszą wydajność i przewodność. Szacowany cykl życia pomiędzy 20.000 a 30.000 zapewnia niższy koszt co stanowi jakąś alternatywę do SLC zachowując niektóre z ich zalet.

 

MLC (Multi Level Cell)
MLC jak nazwa wskazuje przechowuje i obsługuje kilka bitów danych w jednej komórce. Dużą zaletą jest niższy koszt produkcji w porównaniu do SLC. Niższe koszty produkcji powodują, że jest bardzo popularny wśród wielu marek. MLC jest dobrym rozwiązaniem dla konsumenckich SSD, dla PowerUsers gdzie atrakcyjna cena z żywotnością na poziomie 10.000 cykli na komórkę jest wystarczająca oraz wyższa niż w przypadku komórek TLC.

 

TLC (Triple Level Cell)
Przechowuje 3 bity danych na komórkę, stanowi najtańszy typ pamięci NAND flash. Na tym jest koniec zalet w stosunku do poprzedników. Oferuje najkrótszy cykl życia szacowany na 3.000 do 5.000 cykli włączenia / wyłączenia bitu, co wyklucza ten typ z zastosowań biznesowych. Ten typ komórek zalecany jest dla konsumenckich SSD, a już nie dla PowerUsers.

 

V-NAND / 3D V-NAND?
V-NAND / 3D V-NAND to najnowsza technologia w świecie pamięci flash. Tu „płaskie” NAND  są ułożone pionowo, dając 'V' w V-NAND. Dołożenie kolejnych warstw spowodowało zwiększenie możliwości przy niższych kosztach produkcji. O połowę zmniejszył się apetyt na prąd, zwiększyły się dwukrotnie transfery, dziesięciokrotnie zwiększyła się żywotność komórek oraz pojawiły się duże SSD typu 2 TB czy nawet wielokrotnie większe np. 60 TB. Ilość warstw jest zależna od generacji kości np. 32, 48, 64-warstwowe.

Podsumowując poza wydajnością i ceną typy pamięci flash różnią się jedynie żywotnością. Zatem jak bardzo powinniśmy się martwić o cykl życia komórek NAND?

 

HDD vs SSD, żywotność
TechReport.com przetestował kilka konsumenckich dysków SSD z których większość oparta była na komórkach MLC. Wszystkie badane urządzenia działały sprawnie i bezawaryjnie do zapisu co najmniej 700 terabajtów (TB), niektóre z nich nawet przekraczając petabajta (PB).

Dla zobrazowania jak wiele jest to danych posłużę się przykładem:
1 petabajt (PB) = 1.000 terabajtów (TB) / 1.000.000 gigabajty (GB) / 1.000.000.000 (MB)
co może stanowić np:
• zapis 232.558 filmów DVD (4,3 GB),
• zapis 333.333.333 utworów mp3 (3 MB),
• zapis 500.000.000 zdjęć jpg (2 MB),
• zapis 15.384 instalacji gry Grand Theft Auto V (65 GB).

Dziwisz się że w przeliczeniu jest używane 1000 a nie 1024 jednostek niższego rzędu? O tym pisałem w "Jak przyspieszyć sieć Wi-Fi?".

Czy to mało? Raczej nie. W codziennym normalnym użytkowaniu taki dysk SSD powinien służyć Ci przez kilka lat, każdy dysk został wyposażony w funkcję SMART, która informuje o ewentualnych problemach z SSD czy HDD. Szybka reakcja może uchronić przed utratą danych, więc okresowo warto się zainteresować kondycją dysku. Nie mogę teraz odnaleźć potwierdzenia (było to dość dawno temu) gdzie przeprowadzono testy SSD i HDD, i okazało się że HDD padały wcześniej niż SSD to powinno Was uspokoić.

Kopia święta rzecz
Dyski mogą ulec awarii mechanicznej (dyski twarde – usterka głowicy, zablokowane talerze) lub elektronicznej (np. kontroler dysku), ale to odzyskiwanie danych z SSD jest o wiele bardziej skomplikowana i czasochłonne. W pewnych sytuacjach dane przepadają na zawsze mimo odczytu danych kość po kości pamięci NAND. Dlatego zgodnie z powiedzeniem „przezorny zawsze ubezpieczony”, lepiej wykonywać kopie niż później żałować oszczędności czasu i miejsca. Osobiście zalecam dwie kopie lub trzy (można nieco zaoszczędzić czasu i miejsca wykonując kopie przyrostowe (aktualizacje kopii), ale każda z kopii musi być pełna). Jedną wykonywaną dość często, kolejną nieco rzadziej (np. raz na miesiąc), a tą trzecią jeszcze rzadziej. Pierwsza co oczywiste ma uchronić nas przed utratą danych (przy awarii dysku lub omyłkowym usunięciu), druga na wypadek np. uszkodzenia pierwszej kopii lub złośliwego zaszyfrowania danych przez jakiś wirus oraz na wypadek gdy usunęliśmy omyłkowo jakieś dane po czym wykonaliśmy kopię. Kopii nie należy trzymać na jednym nośniku! Najbardziej zalecanym nośnikiem są dyski HDD i SSD ze względu na swobodny dostęp do plików, czas tworzenia kopii oraz żywotność dysków. Warto rozważyć zaszyfrowanie takich nośników przy użyciu bezpłatnych narzędzi TrueCrypt, VeraCrypt (nośniki nie mogą wejść w posiadanie osób postronnych! Zamontowane zaszyfrowane nośniki nie mogą pozostać bez naszego nadzoru – gdyż mimo zaszyfrowania mogą łatwo zostać odczytane). Nośniki optyczne takie jak DVD-/+R lub DVD-/+RW (pierwsze do jednokrotnego zapisu (wyjątek stanowią wielosesyjne kompilacje), zaś drugie wielokrotnego zapisu do 1.000 zapisów, czytelność danych około 5 lat) minusem tego rozwiązania jest czas ich tworzenia z powodu konieczności ponownego nagrania całej płyty. Dogrywanie danych okupione jest stratą kolejnych megabajtów pojemności (dane są fizycznie nadal na nośniku mimo ich niewidoczności). Nośniki CD-R / CD-RW (posiadają te same właściwości, poza pojemnością) nie zostały wymienione ze względu na niewielką pojemność, ale to ich oczywiście nie dyskwalifikuje. Pośrednim rozwiązaniem będą pojemne, ale szybkie pendrive. DVD-RAM (nagrywane są nowe lub zmienione dane, a zbędne pliki są usuwane i nie zajmują miejsca na nośniku. Nagrywanie na takim nośniku odbywa się z poziomu systemu, który taką płytę traktuje jak katalog na dysku (z którego pojedyncze dane mogą zostać usunięte, a zmienione lub nowe nagrane np. poprzez synchronizację). DVD-RAM oferuje do 100.000 zapisów, czytelność danych oceniana jest na 30 lat.

Konkurencja rośnie, ceny spadają, a prędkości są coraz wyższe. Coraz częściej dyski SSD trafiają do nowych komputerów, a użytkownicy coraz chętniej decydują się na ich montaż w swoich PC w miejsce lub obok HDD. Jak dotarłeś do tego miejsca jestem pewien, że przekonałem Cię do dysków SDD. Już na samym wstępie mogłeś zauważyć, że podane prędkości dla interface-ów i ich standardów są różne, różne są też złącza, klucze oraz wielkości fizyczne dysków.


Wydajności dysków SSD rosną w takim tempie, że standard SATA3 stał się spowalniaczem. Jeżeli komputer, którym dysponujesz posiada tylko takie złącze jedynym wyjściem będzie zakup dysku SSD 2,5” w standardzie SATA3 (przepustowość interface do 600 MB/s, realnie 550-570 MB/s), jeśli masz starszą wersję SATA2 bądź SATA dysk również będzie można zainstalować jednakże musisz liczyć się ze spadkiem wydajności do 300 lub do 150 MB/s.

 

Kieszeń na dysk zamiast napędu optycznego CD/DVD/BR. Rozwiązanie na brak złączy mSATA, M.2.
Jeśli posiadasz w laptopie napęd optyczny (ODD - Optical Disc Drive) a z niego nie korzystasz bądź robisz to sporadycznie ucieszy Ciebie fakt, iż możesz w jego miejsce zamontować kieszeń na dysk 2,5". Należy pamiętać o rożnych wysokościach ODD 9.5 mm lub 12.5 mm. W takim układze zalecałbym w fabryczne miejsce na dysk zamieścić SSD, a w kieszeń ODD dysk HDD, ponieważ sporadycznie zdarzają się problemy z wykryciem lub prawidłowym wystartowaniem z takiej konfiguracji. Warto do wyjętego napędu optycznego (pod warunkiem, że jest sprawny) dokupić kieszeń zewnętrzną na USB lub kabel USB-mSATA (bez różnicy czy będzie to standard USB 2.0, czy 3.0 lub nowszy). Z doświadczenia wiem że mimo iż specyfikacja ODD zakłada operowanie na 5V i około 1,6A, prąd z USB 2.0 (5V, 0,5A) jest wystarczający przy odczycie oraz zapisie dysków optycznych. Gdy wymontowany napęd optyczny jest niesprawny możesz rozważyć zakup zewnętrznego napędu optycznego na USB - ceny są podobne do tych wewnętrznych. Dlaczego proponuję zakup i montaż kieszeni w miejsce ODD? Sprawa jest banalnie prosta. Kieszeń to wydatek rzędu kilkudziesięciu złotych, a zakupiony dysk SSD może być mniejszej pojemności, ponieważ do przechowywania danych (muzyka, filmy, zdjęcia) będzie nam służył aktualnie posiadany dysk HDD - obecnie jest to najkorzystniejsze rozwiązanie. Możesz także włożyć sam dysk SSD do laptopa a dysk HDD zamieścić w kieszeni USB, ale zanim to zrobisz musisz wiedzieć, że podłączając kieszeń za pomocą USB 2.0 będziesz ograniczał jego wydajność, z kolei używanie kieszeni w standardzie USB 3.0 lub nowszym co prawda nie będzie ograniczać transmisji jednakże musisz się liczyć że do laptopa, który został stworzony z myślą o jego przenoszeniu będziesz miał podłączony dysk co skutecznie będzie ograniczać jego mobilność. Rozwiązanie polegające na podmienianiu (w razie potrzeby) ODD z kieszenią na dysk w standardzie ODD może odbywać się jedynie na wyłączonym laptopie. Jeśli jednak zdecydujesz się zamontować kieszeń na stałe wybierz taką, której zewnętrzną część będziesz mógł zamienić na tą z fabrycznego napędu - istotne dla zachowania wyglądu - szczególnie przy obłych krawędziach laptopa. Musisz się liczyć z tym że niektóre z propozycji optymalizacji i konfiguracji - będące w dalszej części poradnika - nie będą sensowne czy możliwe do wykonania  w przypadku gdy posiadasz jedynie dysk SSD.

 

M.2 następca mSATA, mSATA następca SATA
Spotykany o wiele później niż SATA jego mniejszy następca - mSATA - w laptopach oraz na płytach głównych komputerów stacjonarnych. Dyski wykonane w tym standardzie mSATA lub M.2 są idealne dla komputerów przenośnych szczególnie dla ultrabooków gdzie grubość konstrukcji jest nie wielka, a dysk 2,5” wysokości 7 mm za wysoki. W przypadku komputerów stacjonarnych znika wpięty na płycie głównej do której jest przymocowany, nie prowadzi do niego żaden przewód ani dla danych, ani zasilający. Taki np. pasek płytki PCB 22x42 mm.

 

NVMe następca wysłużonego AHCI
Po wykluczeniu ograniczenia w transmisji jakim był standard SATA3 przyszła kolej na AHCI (Advanced Host Controller Interface). AHCI to rodzaj protokołu (wydany przez Intela w 2003 roku, najnowsza wersja 1.3 pochodzi z połowy 2008 roku) nie jest już wystarczająco wydajne pod względem IOPS (Input/output Operations Per Second = operacji wejścia wyjścia na sekundę), opóźnienia co w sumie również wpływa na ogólną wydajność a co za tym idzie na osiągane transfery. Nie jest tak, że AHCI było słabe, było w sumie wystarczające przy współpracy z dyskami twardymi, niestety dyski SSD ze względu na swoją jakże odmienną budowę wyciskają ostatnie soki z tego protokołu. Następca jakim jest NVMe (Non-Volatile Memory Host Controller Interface Specification) jest zoptymalizowanym interfacem PCIe dla SSD. NVMe zapewnia mniejszą latencję, mniejsze obciążenie wejścia-wyjścia. Przed NVMe świetlana przyszłość szczególnie u PowerUsers lub w przedsiębiorstwach. Zresztą nie bez przyczyny przy AHCI zamieściłem daty, bo to stare rozwiązanie przy nowym spisuje się średnio. Podstawowe różnice między NVMe a AHCI:
NVMe: 2.8 ms, do 64k kolejek, z maksymalnie 64k poleceniami na kolejkę,
AHCI: 6.0 ms, 1 kolejka z maksymalnie 32 poleceniami.

 

Różne standardy - ale użytkownik raczej wyboru nie ma, szczególnie w laptopach
• mSATA może bazować na standardzie SATA2 300 MB/s bądź SATA3 600 MB/s
• M.2 SATA może bazować na standardzie SATA2 300 MB/s bądź SATA3 600 MB/s
• M.2 PCIe zapewnia większe transfery wykorzystując szynę PCIe np. PCIe 3.0, jest zgodny wstecz

Uwaga nie wszystkie gniazda M.2 obsługują oba protokoły (SATA i PCIe),
warto to sprawdzić przed zakupem zważywszy na to że dyski M.2 obsługują tylko jeden z nich!

 

Różnice fizyczne:
mSATA
    • 29x50 mm 1,8”
    • różne wielkości (długości) dla komputerów Apple
M.2 SATA / PCIe
    • 22x30 mm - rzadko spotykane
    • 22x42 mm
    • 22x60 mm
    • 22x80 mm
    • 22x110 mm - rzadko spotykane

 

Nacięcia w dyskach standardu M.2 czyli klucze B, M, B+M
Klucz B to wycięcie z lewej strony gdy złącze dysku znajduje się na górze, klucz M to wycięcie z prawej.

Co oznaczają te klucze?
• klucz B w zależności od urządzenia obsługuje protokół SATA i/lub PCIe, w przypadku magistrali PCIe zgodnie z PCIe x2 (do 1000 MB/s).
• klucz M obsługuje protokół SATA i/lub PCIe w zależności od urządzenia, w przypadku magistrali PCIe zgodnie z PCIe x4 (2000 MB/s), pod warunkiem że system również obsługuje prędkość x4.
• klucze B+M w zależności od urządzenia obsługuje protokół SATA i/lub PCIe, w przypadku magistrali PCIe zgodnie z PCIe x2 (do 1000 MB/s). Zapewniają wzajemną zgodność ze zróżnicowanymi płytami głównymi, o ile tylko obsługiwany jest właściwy protokół SSD (SATA lub PCIe). Niektóre złącza płyt głównych mogą umożliwiać umieszczenie wyłącznie dysków z kluczem M, bądź B. Celem zastosowania obydwu kluczy, B+M, jest rozwiązanie tego problemu, jednak samo fizyczne umieszczenie dysku w gnieździe nie gwarantuje jego działania, gdyż to będzie zależeć od tego, czy dysk M.2 i płyta główna obsługują ten sam protokół.


Montaż, instalacja systemu - to dopiero początek
Po zakupie uwzględniającym specyfikacje płyty głównej i dysku SSD, mimo możliwości przeniesienia systemu z HDD na SSD zalecałbym świeżą instalację (przed rozpoczęciem warto sczytać klucz systemu szczególnie gdy naklejka jest już nieczytelna np. przy pomocy aplikacji WinProductKey, oraz pobrać pakiet sterowników). Po instalacji systemu (fajnie jakby to tak szybko szło :P ale na pewno zauważyłeś, że działa to o wiele sprawniej niż na talerzach) warto sprawdzić konfigurację systemu. Pominięcie tego kroku skróci żywotność dysku SSD:
• wyłącz indeksowanie plików - przyspiesza wyszukiwanie plików, ale dysk SSD jest wystarczająco szybki,
• wyłącz defragmentację - w przypadku dysku SSD jest ona zbędna (brak głowicy),
• wyłącz timestamp - dostęp do każdego pliku jest oznaczany stemplem czasu,
• wyłącz super-/prefech - służy do wstępnego ładowania najczęściej używanych aplikacji do pamięci RAM,
• wyłącz defragmentację plików startowych,
• wyłącz rejestrowanie zdarzeń w Windows,
• wyłącz przywracanie systemu, wiele osób tego nie używa, bądź korzysta z „Kopia zapasowa”,
• wyłącz tworzenie krótkich nazw (format DOS 8.3), zapewnia kompatybilność z 16 bitowymi systemami,
• włącz TRIM, nie każdy dysk SSD posiada taką funkcję (sprawdź specyfikację dysku), która związana jest z usuwaniem i zapisywaniem nowych danych. Zasada działania SSD powoduje, że przed zapisem blok powinien być pusty (czyszczony przy usuwaniu), jeśli nie jest pusty musi przed zapisem być wyczyszczony co odbija się niestety na wydajności dysku SSD,
• włącz AHCI, by wykorzystać pełen potencjał dysku, upewnij się że system posiada aktualny sterownik obsługiwany przez płytę główną, należy dokonać zmiany w rejestrze systemu (bardzo wrażliwe miejsce), następnie w ustawieniach BIOS włącz obsługę AHCI. W przypadku nie uruchomienia systemu, wyłącz obsługę AHCI i sprawdź konfigurację!

Powyższe opcje sprawdzisz, a niektóre z nich zmienisz w aplikacji SSD Fresh.

 

Warto również dokonać ewentualnych zmian:
• wyłączyć plik hibernacji hiberfil.sys (kopia pamięci RAM zapisywana na dysku) służy do wyłączenia komputera z zapisanym aktualnym stanem (np. uruchomionymi programami). Aby wyłączyć plik hibernacji należy skorzystać ze skrótu klawiaturowego WinLogo (flaga Windows na klawiaturze) + R wpisać lub wkleić cmd /k powercfg -h off w przypadku rozmyślenia się wystarczy off zamienić na on. Pliku hibernacji nie można przenieść na inny dysk np. HDD, partycję,

• wyłączenie lub przeniesienie pliku wymiany pagefile.sys. Wyłączenie ma większy sens gdy dysponujemy sporą ilością pamięci RAM >4GB i nie obciążamy znacznie systemu, w przeciwnym wypadku będą pojawiać się komunikaty o braku pamięci operacyjnej z prośbą o zamknięcie największych aplikacji. Oczywiście plik wymiany można ponownie włączyć w razie potrzeby. Sporadycznie zdarza się że system wariuje w wyniku braku pliku wymiany mimo posiadania np. 8, 16 GB czy większej ilości pamięci RAM. Jeżeli posiadamy do 4 GB RAM i mamy w komputerze zainstalowany dysk HDD zalecam przeniesienie pliku wymiany na jedną z partycji dysku talerzowego i usztywnienie wielkości poprzez zdefiniowanie minimalnej i maksymalnej wielkości pliku (poprzez podanie tej samej wartości w obu polach) - ograniczy to fragmentację pliku. Gdy komputer ma do 4 GB RAM i jedynie dysk SSD zalecam usztywnienie wielkości pliku wymiany. Jak to zrobić: WinLogo + Pause > Zaawansowane ustawienia systemu > zakładka Zaawansowane > Ustawienia… w dziale Wydajność > Zaawansowane > Zmień… w dziale Pamięć wirtualna. Tu zmieniamy wedle możliwości wcześniej wymienionych.

• przeniesienie plików tymczasowych (zmienne środowiskowe) - zalecane gdy w konfiguracji komputera znajduje się dysk SSD i HDD. Jak to zrobić: WinLogo + Pause > Zaawansowane ustawienia systemu > zakładka Zaawansowane > Zmienne środowiskowe… W oknie podzielonym na ustawienia dla użytkownika i systemu odnajdujemy wpisy zaczynające się od TEMP i TMP klikając dwukrotnie (lub zaznaczamy i klikamy edytuj) zmieniamy wartość pola wartość zmiennej na np. D:\TMP która powinna wskazywać na katalog znajdujący się na dysku talerzowym, w którym przechowywane będą pliki tymczasowe.

• przenieść pliki użytkownika na dysk talerzowy (zabezpiecza nasze dane przed ewentualną utratą podczas reinstalacji systemu). Jak to zrobić: WinLogo + R wpisać lub wkleić %USERPROFILE% klikając prawym przyciskiem na foldery: Kontakty, Łącza, Moja muzyka, Moje dokumenty, Moje obrazy, Moje wideo, Pobrane, Pulpit, Ulubione. Wyszukiwania, Zapisane gry przechodzimy do zakładki Lokalizacja wskazując nową lokalizację. Warto odtworzyć sobie strukturę np. w D:\Marek\ Gdy system zaproponuje nam przeniesienie zawartości do nowej lokalizacji powinieneś się na to zgodzić i poczekać aż skończy przenosić. W przypadku gdy posiadasz jedynie dysk SSD warto podzielić go na partycje systemową i na dane użytkownika / użytkowników (o ile wielkość na to pozwala).

• można dodatkowo przenieść profil przeglądarki internetowej i/lub klienta pocztowego na dysk talerzowy (z powodu cache-u przeglądarki / wiadomości email).

W przypadku przeglądarki Google Chrome / Chrominium / Canary / Comodo Dragon niezbędna będzie aplikacja GoogleChromeBackup za której pomocą wykonamy kopię aktualnego profilu. Po uruchomieniu aplikacji GoogleChromeBackup wybieramy symbol klucza i zmieniamy Language z English na Polish oraz odznaczamy pole „Start program at Windows Startup”. Wyłączamy aplikację i uruchamiamy ją ponownie, następnie zaznaczamy profil (z listy profili), a prawym przyciskiem wybieramy kopia zapasowa profilu. Po wykonaniu kopii tworzymy nowy profil poprzez Profil > Nowy profil wskazujemy dowolny – najlepiej nowo utworzony - katalog na partycji HDD w którym zapisywane będą dane (ustawienia, rozszerzenia, cache itd.) podajemy nazwę profilu, w polu Browser wybieramy przeglądarkę, której kopię wykonywaliśmy Google Chrome / Chrominium / Canary / Comodo Dragon następnie klikamy ok. Następnie zaznaczamy nowy profil a prawym przyciskiem myszy wybieramy Przywróć profil, wskazujemy plik z kopią profilu. Po przywróceniu kopii ze starego do nowego profilu możemy zamknąć aplikację. Na pulpicie powinien znaleźć się skrót do naszej przeglądarki z dopisaną nazwą nowego profilu. Po sprawdzeniu poprawności przywróconej kopii możemy usunąć stary profil (najczęściej nazywa się on default). Od teraz za pomocą tego skrótu należy uruchamiać przeglądarkę internetową.

W przeniesieniu profilu przeglądarki Firefox potrzebna będzie aplikacja MozBackup oraz wbudowane zarządzanie profilami. Na początku używając MozBackup należy wykonać kopię (backup) profilu, następnie za pomocą polecenia uruchom (WinLogo + R) i polecenia firefox.exe -p utworzyć nowy profil, po podaniu nazwy profilu należy wskazać dowolny – najlepiej nowo utworzony - katalog na partycji HDD, w którym zapisywane będą dane (ustawienia, rozszerzenia, cache itd.). Następnie przy pomocy aplikacji MozBackup należy przywrócić kopię (restore) starego do nowego profilu (tego, którego dane zapisywane będą na HDD). Po sprawdzeniu poprawności przywróconej kopii możemy poprzez polecenie firefox.exe -p zaznaczyć pole „domyślne (bez pytania używaj zaznaczonego profilu przy uruchamianiu)” oraz usunąć stary profil (najczęściej nazywa się default).

Jeśli jako programu pocztowego / czytnika RSS  używasz Mozilla Thunderbird analogicznie do opisanej wyżej metody możesz przenieść profil na dysk HDD. Wyjątkiem będzie inne polecenie thunderbird.exe -p Uwaga proces przenoszenia profilu może zająć sporo czasu (w zależności od wagi pobranych wiadomości email).

• upewnij się czy dysk SSD posiada wyrównane logiczne sektory każdej partycji dysku. Woluminy o wielkościach w przedziale od 7 MB-16 TB w systemie plików NTFS jako standardową wielkość sektorów (klastrów, jednostek alokacji) posiadają 4096 bajtów (4k). W przypadku systemu plików FAT32 4k sektory domyślnie posiadają woluminy o wielkościach w przedziale 256 MB-8 GB. Niestety nie zawsze tak jest sformatowany dysk. Wielkość ta definiuje ile najmniej miejsca może zajmować plik na dysku, należy pamiętać, że dane pliku będą rozłożone w blokach o wielkości sektora (blok jest rezerwowany tylko dla jednego pliku więc wolna przestrzeń nie zostanie uzupełniona danymi innego pliku). 4K jest wartością zalecaną co potwierdzają liczne benchmarki oraz informacje od producentów SSD. Niewyrównana partycja też będzie działać, ale dużo mniej wydajniej. Dodatkowo w przypadku SSD pojawia się wiele zbędnych operacji odczytu-zapisu co ma znaczny wpływ na jego żywotność. Aby sprawdzić użyj aplikacji np. AOMEI Partition Assistant. Klikając prawym przyciskiem na wybranej partycji: Właściwości > Informacje o systemie plików sprawdzisz wielkość sektora. Klikając prawym przyciskiem na wybranej partycji: Zaawansowane > Wyrównywanie partycji. W nowym wybieramy 4096 sektor (lub optymalizacja), w przypadku gdy nie będzie konieczne wyrównywanie pojawi się informacja „Aktualna partycja jest już zoptymalizowana”.


Do pobrania:
SSD Fresh - szybka konfiguracja systemu Windows do współpracy z dyskiem SSD
   (Windows Vista SP2, Windows 7 SP1, Windows 8, 8.1, Windows 10 wersje 32 i 64 bitowe,
WinProductKey - służy do sczytania klucza systemów operacyjnych Microsoft Windows,
AOMEI Partition Assistant - służy m.in. do partycjonowania i wyrównywania partycji.
GoogleChromeBackup - służy do tworzenia i przywracania kopii Google Chrome, Chrominium, Canary, Comodo Dragon
MozBackup - służy do tworzenia i przywracania kopii Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird

Ostrzeżenia

prognoza konwekcyjna:
źródło: Polscy Łowcy Burz

aktualne ostrzeżenia SkyPredict:

Legenda: mróz upał wiatr opad burza trąba 

ostrzeżenia meteorologiczne 24h:

ostrzeżenia burzowe ESTOFEX 24h:

ostrzeżenia BurzoweInfo.pl:

ostrzeżenia meteorologiczne 24h:

prognoza zagrożeń | 24 | 48 | 72h
ostrzeżenia hydrologiczne


Polecamy

Statystyki

stat4u